Rozwój młodzieży w centrum uwagi samorządowców Podkarpacia

W dniu 7 marca, w Sali Kolumnowej Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie odbyła się konferencja pt.: Młodzież – Rodzina – Samorząd. Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki jako podstawa lokalnej strategii wspierania rozwoju młodzieży. Organizatorem i gospodarzem konferencji był Podkarpacki Urząd Wojewódzki przy współpracy z Marszałkiem Województwa Podkarpackiego i wsparciu finansowym Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej. Obok Wojewody Podkarpackiego honorowego patronatu udzielił konferencji Bp Jan Wątroba, Ordynariusz Diecezji Rzeszowskiej oraz pani poseł na Sejm RP Halina Szydełko.

Patronat medialny nad konferencją objęło ogólnopolskie czasopismo profilaktyczne „Świat Problemów”. Najnowszy numer tego czasopisma (01/2016) został zakupiony dla wszystkich uczestników konferencji i załączony do materiałów. Odpowiedzialność za merytoryczną stronę organizacji – program konferencji i materiały - spoczywała na Instytucie Profilaktyki Zintegrowanej oraz Fundacji Wychowanie i Profilaktyka im. Jana Pawła II.

Wśród 130 uczestników dominowali samorządowcy i urzędnicy samorządowi z wielu miast i miejscowości województwa. Klucz zaproszeń był z założenia międzyresortowy. Obok przedstawicieli zarządów miast, gmin i powiatów gościli dyrektorzy wydziałów edukacji, zdrowia i spraw społecznych oraz przedstawiciele instytucji samorządowych realizujących lokalną i regionalną politykę społeczną, edukacyjną i zdrowotną.

Otwarcia konferencji dokonała Ewa Leniart, Wojewoda Podkarpacki. Głos inauguracyjny zabrał także wicemarszałek Stanisław Kruczek, Członek Zarządu Województwa Podkarpackiego. W obu przemówieniach podkreślane było kluczowe znaczenie rodziny w wychowaniu młodego pokolenia oraz gotowość do wysłuchania głosów eksperckich wskazujących sposoby najbardziej racjonalnego wykorzystania możliwości samorządu dla wspierania rodziny i szkoły w wychowaniu młodzieży. Konferencję prowadził dr Rafał Czupryk , Pełnomocnik Wojewody Podkarpackiego ds. Rodzin, którego zaangażowanie było jednym z czynników sukcesu całego wydarzenia.

Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki, jako fundament racjonalnego i ekonomicznego zarządzania lokalną polityką społeczną, edukacyjną i zdrowotną w obszarze zapobiegania problemom młodzieży – tak brzmiał tytuł wykładu dr Szymona Grzelaka, prezesa Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej (IPZIN). Prelegent przedstawił w nim zbiór najważniejszych rekomendacji zamieszczonych w najnowszej publikacji opracowanej przez IPZIN – Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży. Przewodnik dla samorządowców i praktyków oparty na wynikach badań naukowych (Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2015). Publikacja ta została niedawno rozesłana przez ORE do wszystkich samorządowych wydziałów edukacji w Polsce. Kilkadziesiąt egzemplarzy Vademecum rozdano w trakcie konferencji w trosce o to, by uczestnicy reprezentujący różne instytucje samorządowe mogli bezpośrednio sięgnąć do źródła.

Wspieranie rozwoju młodzieży jest jednym z kluczowych aspektów polityki rodzinnej w wymiarze lokalnym, regionalnym i państwowym. Racjonalna i ekonomiczna polityka społeczna w obszarze edukacji, wychowania oraz profilaktyki zagrożeń i problemów młodzieży wymaga całościowej strategii, która jednocześnie uwzględnia: wiedzę naukową, znajomość lokalnych realiów oraz wartości, które są trwałym oparciem dla rozwoju jednostek, rodzin i społeczeństwa. Te właśnie warunki spełnia siedem dźwigni skutecznej profilaktyki. Ich zastosowanie pozwala na skonstruowanie całościowej wizji polityki młodzieżowej (ważnego aspektu polityki rodzinnej), której celem jest skuteczne wspieranie wszechstronnego rozwoju młodzieży i skuteczne zapobieganie zagrożeniom i problemom młodzieży.

W świetle wyników badań naukowych prowadzonych przez IPZIN na dużej próbie młodzieży gimnazjalnej (N = 13960) z 10 województw (w tym podkarpackiego) na problemy występujące wśród młodzieży należy patrzeć całościowo, w sposób zintegrowany. Pomiędzy różnymi problemami – korzystanie z alkoholu, narkotyków, dopalaczy, pornografii, wczesne kontakty seksualne, przemoc, depresja i myśli samobójcze – występują silne lub bardzo silne korelacje. Problemy te mają także szereg wspólnych czynników ryzyka. Główne czynniki chroniące przed popadaniem w te problemy także są wspólne dla większości z nich. Kluczowe znaczenie mają tu rodzice. Wskazanie obojga rodziców jako życiowych przewodników jest silnym i uniwersalnym czynnikiem chroniącym dotyczącym 60% młodzieży. Wskazanie jednego z rodziców jako życiowego przewodnika chroni dalsze 30% młodzieży. W grupie 10% młodych ludzi, którzy nie wskazują żadnego z rodziców jako swego autorytetu występuje kilkakrotnie więcej różnego rodzaju zachowań ryzykownych. W stosunku do tej grupy młodzieży, która wychowuje się bez realnego oparcia w rodzicach, największe znaczenie wychowawcze i profilaktyczne mają babcie. W świetle badań IPZIN, w sensie statystycznym, wśród osób z najbliższego otoczenia nastolatka jedynie babcie skutecznie kompensują brak rodzicielskiego wsparcia. Drugim ważnym czynnikiem chroniącym młodzież przed zagrożeniami jest religijność. Wszystkie badane problemy młodzieży występują z 2-4 krotnie mniejszym natężeniem wśród młodzieży, dla której wiara/religia jest w życiu ważna niż wśród młodzieży, dla której nie ma ona żadnego znaczenia. Trzecia grupa czynników chroniących związana jest ze szkołą i koncentruje się wokół takich zmiennych jak dobry klimat klasy i szkoły oraz poczucie akceptacji ucznia w klasie.

W zintegrowanym podejściu opartym na siedmiu dźwigniach skutecznej profilaktyki chodzi o maksymalne wykorzystanie i wsparcie istniejących zasobów (trzecia dźwignia skutecznej profilaktyki) z rodziną, szkołą i organizacjami religijnymi na czele. Rolą samorządu jest umiejętne organizowanie działań, które wspierają i uzupełniają oddziaływanie naturalnych czynników chroniących obecnych w otoczeniu nastolatka. Podejście takie nie tylko jest najbardziej racjonalne i ekonomiczne, ale także w największym stopniu respektuje rolę rodziców, jako pierwszych i najważniejszych wychowawców swoich dzieci.

W trakcie wykładu przedstawione zostały wyniki krótkiej ankiety wypełnionej przez uczestników konferencji przed jej rozpoczęciem. Część pytań dotyczyła tego, w jakiej mierze samorządy lokalne Podkarpacia traktują sprawy wychowania i profilaktyki problemów młodzieży jako jedno z priorytetowych zadań w praktyce swojego działania (o potrzebie traktowania tego obszaru jako priorytetowego mówi piąta dźwignia skutecznej profilaktyki). W opinii 12% uczestników konferencji „wychowanie i profilaktyka są nagminnie niedoceniane i pomijane wśród priorytetów”. Aż 39% stwierdzało, że „wychowanie i profilaktyka zwykle ginie wśród innych spraw (drogi, wodociągi, kanalizacja, ochrona środowiska, itp.). 23% uczestników konferencji było zdania, że „wychowanie i profilaktyka są czasem traktowane jako priorytet w praktyce działania”, a 25% uważało, że „wychowanie i profilaktyka są zwykle traktowane jako jeden z kluczowych priorytetów w praktyce działania”. W innym pytaniu uczestnicy konferencji odpowiadali czy „znają ze swojego doświadczenia szkołę lub samorząd terytorialny, która/który konsekwentnie traktuje sprawy wychowania i profilaktyki jako ważny priorytet w codziennym działaniu i która/który pod tym względem jest przykładem dobrej praktyki godnej naśladowania”. 39% respondentów zna taki samorząd a 63% zna taką szkołę.

Wyniki ankiety przeprowadzonej wśród uczestników konferencji w Rzeszowie są zbliżone do wyników zbieranych przez IPZIN w trakcie konferencji ogólnopolskich lub regionalnych, które odbywały się w Warszawie, Krakowie, Łodzi czy Nowym Sączu. Obraz sytuacji można streścić w jednym zdaniu: istnieją samorządy i szkoły, które sprawy wychowania i profilaktyki traktują jako ważny, realny priorytet, stanowią one jednak mniejszość – zarówno na Podkarpaciu, jak w innych regionach Polski.

Osobnym zadaniem uczestników konferencji było odpowiedzenie na siedem pytań dotyczących siedmiu dźwigni skutecznej profilaktyki. Tym razem wypełnianie ankiety odbywało się dopiero po zakończeniu części wykładu poświęconej danej dźwigni. Zadaniem słuchaczy było ocenienie w jakim stopniu (w skali 0-100%) w ich miejscu pracy korzysta się z danej dźwigni skutecznej profilaktyki w codziennych działaniach.

Obszerne omówienie siedmiu dźwigni nie mieści się w ramach niniejszego artykułu. Odsyłam tutaj do samego Vademecum dostępnego także online na stronie www.ipzin.org oraz na stronie www.ore.edu.pl lub do artykułu w styczniowym numerze czasopisma Świat Problemów pt. „Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży jako program działania”.

Ankietę oddała tylko część uczestników konferencji, jednak zebrane odpowiedzi skłaniają do dwóch istotnych wniosków. Po pierwsze, rekomendowane przez IPZIN strategie są obecnie wykorzystywane średnio w około 50%. Oznacza to, że nie jest to podejście całkowicie nieznane, ale też nie jest ono w pełni wykorzystywane. W najmniejszym stopniu korzysta się z drugiej dźwigni skutecznej profilaktyki (zintegrowane podejścia do problemów), co oznacza, że wciąż przewagę ma spojrzenie fragmentaryczne, w którym poszczególne zagrożenia widziane są w izolacji i bez zrozumienia wzajemnego kontekstu powiązań między nimi. W świetle odpowiedzi na pytania ankiety samorządy Podkarpacia w najwyższym stopniu korzystają z siódmej dźwigni skutecznej profilaktyki (angażowanie do współpracy ludzi z pasją i zamiłowaniem do młodzieży).

W trakcie konferencji wiceprezes IPZIN, pan Matteo Sala, przedstawił propozycję warsztatów dla samorządowców i urzędników samorządowych, których celem jest pełniejsze wdrożenie do lokalnej polityki społecznej, edukacyjnej i zdrowotnej siedmiu dźwigni skutecznej profilaktyki.

W drugiej części konferencji przedstawiane były przykłady dobrych praktyk spełniających zalecenia Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży. Omówiono korzyści dla samorządu i dla szkoły z szerokich badań diagnostycznych w ujęciu profilaktyki zintegrowanej. Jako przykład służyły badania IPZIN realizowane na zamówienia gmin i szkół pt. „Diagnoza problemów i pozytywnego potencjału młodzieży w ujęciu profilaktyki zintegrowanej”. Badania takie były prowadzone w kilkudziesięciu miastach i gminach Polski (N>20000), w tym także w trzech szkołach Podkarpacia - z Grodziska Dolnego, Grodziska Górnego i Rzeszowa. Przedstawiciele tych szkół relacjonowali uczestnikom konferencji korzyści z tego typu diagnoz i ich przydatność w planowaniu działań wychowawczych i profilaktycznych.

Drugim przykładem dobrej praktyki był program profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów®, którym objęto już ponad 100 000 młodzieży z całej Polski, w tym młodzież z 30 placówek Podkarpacia (m.in. z Przemyśla, Jasła, Sanoka i Łańcuta, a także mniejszych miejscowości, jak Grodzisko Dolne i Górne czy Skołyszyn). Program ten został skrupulatnie przebadany z wykorzystaniem badań ewaluacyjnych o wysokim standardzie metodologicznym. Wyniki badań prowadzone we współpracy z PARPA, MEN, CMPPP (obecnie ORE) i KC ds. AIDS wykazały skuteczność programu w ograniczaniu korzystania z alkoholu, narkotyków i pornografii, ograniczenie wczesnych kontaktów seksualnych wśród młodzieży, zmniejszenie tendencji depresyjnych a także poprawę klimatu klasy. Program jest wpisany do oficjalnej bazy rekomendowanych programów profilaktycznych tworzonej przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, ORE oraz Instytut Psychiatrii i Neurologii. Archipelag Skarbów® wyróżnia się w wąskim gronie programów skutecznych tym, że ma najszersze spektrum skuteczności – zapobiega problemom z kilku obszarów profilaktyki jednocześnie.

Pozytywnymi doświadczeniami ze współpracy z samorządami i szkołami Podkarpacia dzielił się certyfikowany trener programu, pan Albin Wróblewski, prezes Fundacji Wychowanie i Profilaktyka im. Jana Pawła II, który z ramienia IPZIN koordynuje współpracę w kilku regionach Polski (m.in. woj. podkarpackie, część województwa świętokrzyskiego i część lubelskiego).

Przedstawiciele samorządów i szkół z Rzeszowa, Przemyśla i Grodziska Dolnego dzielili się swoimi doświadczeniami z wdrażania programu Archipelag Skarbów® na swoim terenie. W wielu przypadkach jest to współpraca wieloletnia z perspektywami dalszego rozwoju.

Z punktu widzenia doświadczeń Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej konferencja w Rzeszowie była bardzo ważna ze względu na regionalny wymiar współpracy. Prowadzenie racjonalnych i skutecznych działań w obszarze wspierania rozwoju młodzieży, wychowania i profilaktyki problemów młodzieży wymaga współdziałania, koordynacji i wymiany doświadczeń między samorządami. Liczne doświadczenia IPZIN wieloletniej współpracy z miastami (np. Wrocław, Radom, Lublin, Tarnów, niektóre dzielnice Warszawy, Płock, Jasło czy Przemyśl) wskazują, że dobra współpraca regionalna jest bardzo ważnym, a często brakującym ogniwem. Wspólna organizacja konferencji przez Wojewodę i Marszałka pozwala mieć nadzieję na współdziałanie instytucji samorządowych i państwowych.

Liczymy na to, że Podkarpacie może stać się wśród regionów liderem w animowaniu działań zmierzających do racjonalizacji i wzrostu skuteczności polityki społecznej, edukacyjnej i zdrowotnej dotyczącej młodzieży.

O konferencji na stronie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Rzeszowie przeczytaj tutaj: http://rops.rzeszow.pl/169-aktualnosci/1159-konferencja-p-n-mlodziez-rodzina-samorzad


Powrót do aktualności


Nasza strona, jak kaźda inna, korzysta z plików COOKIE.
Wykorzystujemy je głównie do tworzenia statystyk oglądalności strony.
Korzystając z tej strony zgadzasz się na wykorzystywanie przez nas plików COOKIE.