Spis treści

Aktualności

Odpowiadamy Rzecznikowi Praw Dziecka: Archipelag Skarbów to program uczący szacunku i asertywności

Rzecznik Praw Dziecka poprosił nas o wyjaśnienie w sprawie realizacji programu profilaktycznego w szkole w Warszawie. Zapraszamy do zapoznania się treścią tego dokumentu.

Szanowni Państwo,

W dniu 2 października 2018 r. otrzymaliśmy zapytanie od Dyrektora Zespołu ds. Edukacji i Wychowania pani Beaty Sobocińskiej reprezentującej Rzecznika Praw Dziecka z prośbą o udzielenie szczegółowych informacji dotyczących pojawienia się książki „Życie na maksa. Poradnik uczuciowo-seksualny” podczas programu Archipelag Skarbów w Szkole Podstawowej Nr 92 w Warszawie.

Informujemy, że nasz Instytut Profilaktyki Zintegrowanej (IPZIN) dowiedział się o pojawieniu się tej książki na programie z doniesień medialnych. W wyniku podjętych natychmiast działań wyjaśniających ustaliliśmy, że podczas programu Archipelag Skarbów realizowanego w szkole na Żoliborzu przez firmę „Poradnia Psychoterapii i Profilaktyki”, trener programu samowolnie włączył książkę „Życie na maksa” do puli nagród dla wybranych uczniów, a jeden z uczniów wybrał tę nagrodę. Włączenie tej nagrody do puli prezentów przez trenera było bardzo poważnym błędem i samowolą. Szereg tez stawianych w książce stoi w rażącej sprzeczności z zasadami dobrej profilaktyki oraz z przekazem programu Archipelag Skarbów, w którym temat szacunku do kobiet i asertywności przewija się wielokrotnie.

Zgodnie z oświadczeniem Instytutu z dnia 1 października 2018 r., które załączamy do niniejszego pisma, informujemy, że publikacja „Życie na maksa. Poradnik uczuciowo-seksualny” nie jest i nigdy nie była dopuszczona do upowszechniana w trakcie rekomendowanego programu profilaktycznego Archipelag Skarbów. Trzy lata temu zostaliśmy poproszeni o wydanie opinii na temat tej konkretnej książki i nasza ocena była jednoznacznie negatywna. Książka nie została dopuszczona do puli nagród w ramach programu Archipelag Skarbów, a jej wykorzystywanie było przez Instytut jednoznacznie zabronione.

Program Archipelag Skarbów jest realizowany przez szereg podmiotów prawnych (np. fundacji, poradni) uprawnionych przez nasz Instytut i działających pod merytorycznym nadzorem naszego Instytutu w oparciu o szkoloną przez nas kadrę. W przypadku realizacji programu w Szkole Podstawowej Nr 92 w Warszawie odpowiedzialnym podmiotem prawnym była firma „Poradnia Psychoterapii i Profilaktyki”. Opisany przez Gazetę Wyborczą i inne media przypadek jest przejawem nie zastosowania się jednego z realizatorów oraz prowadzonej przez niego firmy, formalnie reprezentującej program, wobec szkoły do zaleceń IPZIN. Jest to nieodpowiedzialność i błąd tej osoby. Wobec trenera, który mimo jednoznacznie negatywnej opinii Instytutu o tej publikacji i obowiązującego zakazu dopuścił się naruszenia zasad, wyciągnięte zostały konsekwencje natury dyscyplinarnej, tj. został pozbawiony z dniem 4 października 2018 r. uprawnień do prowadzenia programu Archipelag Skarbów.

Przywoływane w mediach cytaty z tej książki są skandaliczne oraz stoją w jawnej sprzeczności z przekazem programu, który motywuje dziewczęta do tego, aby żądały szacunku ze strony mężczyzn, uczy asertywności i zdecydowanego stawiania granic, a chłopców uczy szacunku dla kobiet. Znamy liczne przykłady sytuacji, gdy dzięki uczestnictwu w naszym programie dziewczęta zagrożone wykorzystaniem seksualnym zrozumiały, że mają prawo i powinny się w takiej sytuacji bronić. Dzięki programowi wiele skrzywdzonych dziewcząt podjęło decyzję o skorzystaniu z profesjonalnej pomocy psychologicznej.

Program profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów cechuje się bardzo pozytywnym podejściem do młodzieży. Odwołuje się do marzeń i pragnień młodych ludzi związanych ze szczęściem w miłości i życiu osobistym oraz realizacją życiowych pasji. Jest oparty na wartościach uniwersalnych, ogólnoludzkich, takich jak: szacunek, miłość, uczciwość w relacjach z innymi. Liczne elementy programu mówią o szacunku wobec dziewcząt i kobiet, przeciwdziałając ich przedmiotowemu traktowaniu przez chłopców, a także przeciwdziałając biernej lub nieasertywnej postawie dziewcząt wobec spotykających je oznak braku szacunku lub przemocy. W przekazie tym budowany jest jednoznaczny obraz właściwej postawy w sytuacji zagrożenia przedmiotowym traktowaniem. Podbudowywaniu zdrowego poczucia własnej wartości u dziewcząt towarzyszy uczenie ich zdecydowanego sprzeciwu i szukania zewnętrznej pomocy w sytuacji, gdy czują się zagrożone.

Młodzież dowiaduje się też o negatywnych konsekwencjach braku szacunku wobec drugiego człowieka oraz o tym, że szacunek jest koniecznym warunkiem dobrej relacji przyjacielskiej lub miłosnej. Jeśli nie ma szacunku należy go żądać, a gdy to nie skutkuje zerwać relację. Na relację bez szacunku w praktyce najczęściej godzą się młode osoby, które nie mają oparcia w otaczających je dorosłych. Z tego względu przekaz o szacunku jest łączony z motywowaniem młodzieży do szukania pomocy u zaufanych dorosłych – począwszy od rodziny i szkoły, aż po profesjonalną pomoc psychologiczną.

Podczas programu Archipelag Skarbów, który trwa dwa następujące po sobie dni, młodzież jest zachęcana do tego, aby przygotować prace twórcze w ramach tzw. Festiwalu Twórczości na jeden z tematów z listy. Jednym z najczęściej wybieranych tematów jest „Szacunek do dziewczyn i kobiet”. Dzięki programowi Archipelag Skarbów dziesiątki tysięcy młodych ludzi w Polsce mogły oglądać i oklaskiwać prace dziewcząt i chłopców mówiących o znaczeniu szacunku do koleżanek, sióstr i dorosłych kobiet. Wiele z tych prac jest bardzo wzruszających. Program Archipelag Skarbów sprawia, że objęte nim dziewczęta są bezpieczniejsze, a uczestniczący w nim chłopcy uwrażliwieni.

Element programu mówiący o przemocy seksualnej jest przeprowadzany zgodnie z regułami profesjonalnej wiedzy na ten temat. Od nauczycieli, rodziców i samej młodzieży do IPZIN docierają liczne informacje o sytuacjach, gdzie właśnie dzięki uczestnictwu w programie Archipelag Skarbów dziewczęta lub chłopcy przełamali opory i po raz pierwszy ujawnili przemoc domową, przemoc rówieśniczą lub wykorzystanie seksualne. Oczywiście ujawnianie takich faktów nigdy nie dokonuje się publicznie. Osoby te najczęściej kierowały się do pedagoga lub psychologa szkolnego, którzy wskazywali im dalszą drogę profesjonalnej pomocy psychologicznej. Zdarzało się, że do trenerów prowadzących program dla kolejnego rocznika w danej szkole podchodziła uczestniczka sprzed roku dzieląc się radością, że dzięki programowi zdecydowała się poszukać pomocy, co przywróciło jej nową nadzieję i chęć życia.

W świetle faktów podanych powyżej, pragniemy wyrazić oburzenie na naruszenie etyki dziennikarskiej i manipulowanie informacjami, z których dla postronnych obserwatorów może wynikać, że publikacja „Życie na maksa” stanowi element programu lub jest jego składową, a tezy zawarte w tej książce są równoznaczne z tezami programu. Zdecydowanie temu zaprzeczamy. Od mediów będziemy domagali się sprostowań.

Program profilaktyczny Archipelag Skarbów jest oparty na naukowych podstawach teoretycznych, wykorzystuje skuteczne strategie profilaktyczne i ma ściśle określone standardy realizacji.

Badania ewaluacyjne nad skutecznością programu Archipelag Skarbów zostały przeprowadzone w latach 2007-2008 (patrz: Grzelak, 2009) we współpracy z PARPA, ORE i KC ds. AIDS zgodnie z zasadami badań ewaluacyjnych (udział grupy kontrolnej, losowy dobór klas do grup badanych, 3 etapy badań, procedura double-blind). W badaniach wzięło udział 1300 gimnazjalistów i wykazały jednoznacznie pozytywny wpływ programu w zakresie ograniczenia zachowań ryzykownych i problemów młodzieży (wpływ ten mierzono porównując wynik badań grupy objętej programem i grupy kontrolnej w trzech etapach badań: przed programem, miesiąc po jego zakończeniu i pół roku po jego zakończeniu).

Przekaz programu profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów obejmuje obszar profilaktyki przeciwnarkotykowej, przeciwalkoholowej, profilaktyki przemocy, profilaktyki problemów zdrowia psychicznego (depresja, samobójstwa), profilaktyki ryzykownych zachowań seksualnych oraz profilaktyki związanej z uzależnieniami behawioralnymi (uzależnienie od pornografii).

W trosce o wysoki standard realizacji programu, Instytut Profilaktyki Zintegrowanej monitoruje realizację programu poprzez cykliczne wizytacje na realizacjach programu, gromadzenie szczegółowych sprawozdań po każdej realizacji oraz wyników ankiet na temat programu, w których młodzież, rodzice i nauczyciele uczestniczący w programie (lub towarzyszącym mu spotkaniu dla rodziców i szkoleniu dla rady pedagogicznej) wyrażają opinie na temat programu. Instytut zbiera dane zarówno na etapie przygotowania ekipy trenerów do realizacji programu w konkretnej szkole, jak również w trakcie przebiegu programu oraz po zakończeniu działań trenerów w szkole. Ankiety wypełniane przez rodziców, nauczycieli i pedagoga wskazują na wysoki poziom satysfakcji ze współpracy i zakresu oddziaływania. Wyniki ankiet zbieranych po każdej realizacji programu od młodzieży, rodziców i nauczycieli potwierdzają, że Archipelag Skarbów dobrze wpisuje się w szkolny program wychowawczo–profilaktyczny oraz że spełnia oczekiwania rodziców i wspiera w ich zadaniach. Potwierdzeniem, że nasza praca wspiera rodziców i wychowawców jest to, że zgodnie ze standardem programu muszą w nim uczestniczyć również wychowawcy wszystkich obecnych klas lub inni nauczyciele w przypadku, gdy obecność wychowawców jest niemożliwa. Zgodnie ze standardem programu nie można prowadzić realizacji dla młodzieży, jeśli nie towarzyszy jej spotkanie dla rodziców. Program jest odbierany przez rodziców i nauczycieli jako bardzo ważne wsparcie w wychowaniu. W roku szkolnym 2016/2017 średnia ocen programu Archipelag Skarbów wyniosła (w skali od 1 do 6):

  • 4,84 - ocena młodzieży,
  • 5,49 - ocena rodziców,
  • 5,64 - ocena nauczycieli,

a na przestrzeni ww. roku szkolnego wzięło w nim udział 39 381 gimnazjalistów i uczniów szkół ponadgimnazjalnych, 10 573 rodziców i 5 346 nauczycieli. Średnia ocen utrzymuje się na podobnie wysokim poziomie od wielu lat, a nawet nieznacznie rośnie.

Przytaczamy te fakty, aby pokazać, że Archipelag Skarbów, to program, który uczy młodzież o ich prawach, wzmacnia poczucie własnej wartości i uczy zdecydowanych reakcji na objawy braku szacunku. Instytut Profilaktyki Zintegrowanej od lat troszczy się o wysoką jakość programu, co przynosi owoce w postaci tysięcy młodych ludzi objętych oddziaływaniem profilaktycznym o potwierdzonej skuteczności, a także tysięcy rodziców i wychowawców, którzy odbierają program, jako pomoc w swojej codziennej pracy wychowawczej.

Wśród tych, którym pomagamy, są też dziesiątki ofiar przemocy, dla których program stał się początkiem drogi do odzyskania szacunku do siebie, a jego przekaz pomógł wielu skrzywdzonym osobom szukać właściwego wsparcia.

Wyrażamy ubolewanie, że wieloletnia, codzienna, trudna praca kilkudziesięciu trenerów programu jest bardzo rzadko dostrzegana przez media, a negatywny incydent - nie dotyczący w swej istocie treści programu tylko nieodpowiedzialnie wręczonej uczniowi książki - powoduje lawinę doniesień medialnych, których autorzy wykazują małą troskę o wierność faktom i weryfikację informacji, a dużą determinację do budowania jednostronnego, uproszczonego przekazu i dalekich od prawdy interpretacji.

Z poważaniem

dr Szymon Grzelak Prezes Zarządu Instytut Profilaktyki Zintegrowanej

Oświadczenie Instytutu na temat książki "Życie na maksa"

Warszawa, 1.10.2018

Oświadczenie Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej

Wyrażamy szczere ubolewanie, że książka „Życie na maksa. Poradnik uczuciowo-seksualny” została wręczona podczas programu profilaktycznego Archipelag Skarbów. Książka ta nie jest częścią programu Archipelag Skarbów i żaden jej egzemplarz nie powinien być wręczony podczas programu - tym bardziej, że już ponad 3 lata temu w sprawie tej konkretnej książki przekazana została wszystkim trenerom programu oficjalna, negatywna opinia Instytutu co do zawartych w niej błędów i stwierdzeń sprzecznych z wiedzą o skutecznej profilaktyce. Przywołany cytat z tej książki jest skandaliczny oraz stoi w jawnej sprzeczności z przekazem programu, który motywuje dziewczęta do tego, aby żądały szacunku ze strony mężczyzn, uczy asertywności i zdecydowanego stawiania granic, a chłopców uczy szacunku dla kobiet. Znamy liczne przykłady sytuacji, gdy dzięki uczestnictwu w naszym programie dziewczęta zagrożone wykorzystaniem seksualnym zrozumiały, że mają prawo i powinny się w takiej sytuacji bronić. Dzięki programowi wiele skrzywdzonych dziewcząt podjęło decyzję o skorzystaniu z profesjonalnej pomocy psychologicznej.

Przepraszamy osoby, które ta sytuacja dotknęła. Informujemy, że w trybie pilnym wyjaśnimy tę sytuację i wyciągniemy konsekwencje wobec osób, które rozdały niniejszy materiał na naszym programie łamiąc tym samym standard naszego programu.

Jednocześnie informujemy, że program Archipelag Skarbów jest skutecznym programem profilaktycznym, który w świetle przeprowadzonych badań ewaluacyjnych pozytywnie wpływa na młodzież w wielu obszarach - ogranicza korzystanie z alkoholu i narkotyków, zmniejsza odsetek myśli samobójczych, ogranicza korzystanie z pornografii, zwiększa zdolność młodzieży do zachowań asertywnych, poprawia atmosferę w klasie oraz sprzyja kształtowaniu dojrzalszych postaw wobec miłości i seksualności.

Realizacja programu jest monitorowana. Dysponujemy wieloma pozytywnymi opiniami uczestników i nauczycieli. Po każdej realizacji program jest oceniany przez uczestniczącą w nim młodzież. Oceniają go także nauczyciele i rodzice. Ogólnopolska średnia tych ocen wynosi około 5 (w skali 1-6). Byłoby wielką szkodą, gdyby ten bogaty w treści profilaktyczne program oraz prowadzący go trenerzy zostali ocenieni wyłącznie przez pryzmat fragmentu książki, która z programem nie ma nic wspólnego.

Z wyrazami szacunku

Instytut Profilaktyki Zintegrowanej sprawujący merytoryczny nadzór nad programem Archipelag Skarbów i realizującymi go podmiotami

Oświadczenie Instytutu na temat książki "Życie na maksa"

Warszawa, 1.10.2018

Oświadczenie Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej

Wyrażamy szczere ubolewanie, że książka „Życie na maksa. Poradnik uczuciowo-seksualny” została wręczona podczas programu profilaktycznego Archipelag Skarbów. Książka ta nie jest częścią programu Archipelag Skarbów i żaden jej egzemplarz nie powinien być wręczony podczas programu - tym bardziej, że już ponad 3 lata temu w sprawie tej konkretnej książki przekazana została wszystkim trenerom programu oficjalna, negatywna opinia Instytutu co do zawartych w niej błędów i stwierdzeń sprzecznych z wiedzą o skutecznej profilaktyce. Przywołany cytat z tej książki jest skandaliczny oraz stoi w jawnej sprzeczności z przekazem programu, który motywuje dziewczęta do tego, aby żądały szacunku ze strony mężczyzn, uczy asertywności i zdecydowanego stawiania granic, a chłopców uczy szacunku dla kobiet. Znamy liczne przykłady sytuacji, gdy dzięki uczestnictwu w naszym programie dziewczęta zagrożone wykorzystaniem seksualnym zrozumiały, że mają prawo i powinny się w takiej sytuacji bronić. Dzięki programowi wiele skrzywdzonych dziewcząt podjęło decyzję o skorzystaniu z profesjonalnej pomocy psychologicznej.

Przepraszamy osoby, które ta sytuacja dotknęła. Informujemy, że w trybie pilnym wyjaśnimy tę sytuację i wyciągniemy konsekwencje wobec osób, które rozdały niniejszy materiał na naszym programie łamiąc tym samym standard naszego programu.

Jednocześnie informujemy, że program Archipelag Skarbów jest skutecznym programem profilaktycznym, który w świetle przeprowadzonych badań ewaluacyjnych pozytywnie wpływa na młodzież w wielu obszarach - ogranicza korzystanie z alkoholu i narkotyków, zmniejsza odsetek myśli samobójczych, ogranicza korzystanie z pornografii, zwiększa zdolność młodzieży do zachowań asertywnych, poprawia atmosferę w klasie oraz sprzyja kształtowaniu dojrzalszych postaw wobec miłości i seksualności.

Realizacja programu jest monitorowana. Dysponujemy wieloma pozytywnymi opiniami uczestników i nauczycieli. Po każdej realizacji program jest oceniany przez uczestniczącą w nim młodzież. Oceniają go także nauczyciele i rodzice. Ogólnopolska średnia tych ocen wynosi około 5 (w skali 1-6). Byłoby wielką szkodą, gdyby ten bogaty w treści profilaktyczne program oraz prowadzący go trenerzy zostali ocenieni wyłącznie przez pryzmat fragmentu książki, która z programem nie ma nic wspólnego.

Z wyrazami szacunku

Instytut Profilaktyki Zintegrowanej sprawujący merytoryczny nadzór nad programem Archipelag Skarbów i realizującymi go podmiotami

Jak ten rok szybko minął

Dużo podsumowań, dużo planów na przyszłość, spora dawka najnowszej wiedzy naukowej i dużo wartościowych rozmów - tak w skrócie podsumować można IX Ogólnopolski Zjazd „Archipelagu Skarbów”, który miał miejsce w dniach 7-9 września w Otwocku koło Warszawy. W trzydniowym spotkaniu zorganizowanym przez Instytut Profilaktyki Zintegrowanej uczestniczyli przede wszystkim trenerzy, partnerzy i przyjaciele programu.

„Jak mówić, jak słuchać?”

W dniu 28.05.2018 w MCK Sokół w Nowym Sączu odbyła się konferencja naukowa pt. „Jak mówić. Jak słuchać?” zorganizowana przez Fundację Ostoja w ramach zadania publicznego „Skuteczny dialog w rodzinie, w szkole, w społeczeństwie” współfinasowanego przez Miasto Nowy Sącz. Honorowy patronat nad konferencją objął Rzecznik Praw Dziecka- Minister Marek Michalak.

Chcę dowiedzieć się więcej

Archipelag Skarbów® we Wrocławiu w 2018 roku

We Wrocławiu ruszyła 2 część projektu realizującego program profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów® w 20 szkołach. Zajęciami objęte są II i III klasy gimnazjalne oraz klasy 8 szkoły podstawowej. Po kliknięciu pokaże się harmonogram realizacji Archipelagu Skarbów® i diagnoz na rok 2018 oraz listę szkół, które wyraziły chęć udziału w projekcie.

Chcę zobaczyć harmonogram

Ważne stanowisko Senatu RP ws. „zintegrowanej polityki młodzieżowej”

Komisja Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przyjęła podczas posiedzenia we wtorek 13 lutego 2018 r. stanowisko w sprawie „Zintegrowanej polityki młodzieżowej” . Komisja postuluje m. in. włączenie zintegrowanej polityki młodzieżowej do polityki rodzinnej jako jednego z jej istotnych zadań (na poziomie całego rządu i poszczególnych resortów) oraz podjęcie zorganizowanej współpracy o charakterze międzyresortowym, która stawiałaby w centrum młodzież jako podmiot, a nie poszczególne problemy z nią związane.


Czytaj więcej (okno www.ipzin.org)

O 7 dźwigniach i Archipelagu Skarbów dla młodzieży z 12 krajów

W ramach odbywających się w Warszawie warsztatów: 4th European Youth Workshop (EYW) dwóch naszych trenerów prezentowało wyniki naszych badań Instytutu, strategię 7 dźwigni i program Archipelag Skarbów® dla grupy młodych ludzi z całej Europy.


Czytaj więcej (okno www.ipzin.org)

IPZIN o profilaktyce na IV Kongresie Życia i Rodziny

Naukowe podejście do profilaktyki zostało przedstawione 26 października 2017 r. na IV Kongresie Życia i Rodziny w Warszawie. Dorobkiem naukowym Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej podzielił się jeden z jego przedstawicieli.



Czytaj więcej (okno www.ipzin.org)

IPZIN partnerem merytorycznym konferencji Polskiej Platformy Bezpieczeństwa Wewnętrznego

Konferencja Polskiej Platformy Bezpieczeństwa Wewnętrznego pt. Rola profilaktyki zintegrowanej w zapewnianiu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, której partnerem merytorycznym był Instytut Profilaktyki Zintegrowanej, zgromadziła ponad 200 uczestników. Odbyła się ona 6 grudnia 2017 r. w Pałacu Prymasowskim.

Czytaj więcej (okno www.ipzin.org)

Archipelag Skarbów® we Wrocławiu w 2018 roku

We Wrocławiu ruszyła 2 część projektu realizującego program profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów® w 20 szkołach. Zajęciami objęte są II i III klasy gimnazjalne oraz klasy 8 szkoły podstawowej. Po kliknięciu pokaże się harmonogram realizacji Archipelagu Skarbów® i diagnoz na rok 2018 oraz listę szkół, które wyraziły chęć udziału w projekcie.

Chcę zobaczyć harmonogram

Krakowski potencjał młodzieży

„Jak wyzwolić pozytywny potencjał młodzieży? Profilaktyka zintegrowana jako skuteczna odpowiedź na problemy współczesnych nastolatków” – nad takim tematem pochylali się uczestnicy konferencji, która odbyła się 15 grudnia 2017 r. w Urzędzie Miasta Krakowa. Spotkanie było podsumowaniem działań krakowskiego oddziału Fundacji Homo Homini im. Karola de Foucauld w ramach projektu finansowanego przez Ministerstwo Zdrowia. Odbywało się ono pod patronatem honorowym Przewodniczącego Rady Miasta Krakowa, Bogusława Kośmidera.

Chcę dowiedzieć się więcej

Życzenia Królowej Belgów

Konferencje dotyczące profilaktyki zintegrowanej odbywają się w różnych zakątkach nie tylko Polski, ale również i Europy. O jednej z nich poinformowana została m.in. Królowa Belgów, która z wykształcenia jest psychologiem i sprawy młodzieży są jej bliskie. Monarchini niestety nie mogła osobiście przybyć na tę konferencję, jednak zapoznała się z nadesłanymi materiałami (The Guidebook to Effective Prevention of Youth Problems) z wielkim zainteresowaniem i poprzez swego osobistego Sekretarza skierowała życzenia sukcesów w godnej podziwu działalności obu fundacji: Instytut Profilaktyki Zintegrowanej i European Institute for Integrated Prevention.

Poniżej fragment pisma od Królowej Belgów:

Her Majesty the Queen, who is strongly committed to youth problems, took note of your letter and the ineluded documents with kenn interest. The Queen wishes you every success with the admirable activities of both Foudations.

We Wrocławiu już 5 edycja programu Archipelag Skarbów®

W roku szkolnym 2017/2018 realizowana jest we Wrocławiu 5. edycja programu profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów®. Program skierowany do klas II i III gimnazjum (klasy 8 szkoły podstawowej) realizowany jest w 20 wrocławskich szkołach. Poniżej zamieszczamy harmonogram realizacji Archipelagu Skarbów® i diagnoz na rok 2017 oraz listę szkół, które wyraziły chęć udziału w projekcie.

Chcę zobaczyć harmonogram

Wkrótce: konferencja w Parlamencie Europejskim z naszym eksperckim udziałem (4 grudnia 2017 r., Bruksela)

Kadra naszego Instytutu wystąpi pierwszy raz w rolu eksperta w Parlamencie Europejskim w Brukseli. Wykład Prezesa Instytutu, dr. Szymona Grzelaka będzie głównym wystąpieniem podczas konferencji „FAMILY FIRST? Dilemmas of the modern youth” organizowanej 4 grudnia 2017 r. przez węgierskiego europarlamentarzystę György Hölvényi i Konfederację Stowarzyszeń Rodzinnych z Basenu Karpackiego (KCSSZ).

Tematyka spotkania skupiona będzie wokół decyzji i wyzwań młodych ludzi w odniesieniu do planowania rodziny, a w szczególności w kontekście współpracy w tematach rodzinnych krajów V4 (Polska, Węgry, Czechy i Słowacja).

Chcę dowiedzieć się więcej

W trosce o trzeźwość

Według statystyk ponad trzy miliony Polaków ryzykownie i szkodliwie pije alkohol, a blisko milion spożywa go nałogowo. To oznacza, że dotychczasowa ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie spełnia swoich zadań. Z tego względu w Warszawie odbywał się Narodowy Kongres Trzeźwości, na którym dyskutowano nad projekt Narodowego Programu Trzeźwości. O swoje zdanie w tym temacie został poproszony m. in. Instytut Profilaktyki Zintegrowanej, który bazując na swoich wieloletnich doświadczeniach mógł podzielić się dobrymi praktykami związanymi z propagowaniem abstynencji wśród młodzieży. Miało to miejsce podczas debaty panelowej pt. „Rola organizacji i wspólnot w działaniach profilaktycznych i promowaniu abstynencji oraz trzeźwości”, gdzie wystąpił dr Szymon Grzelak.

Chcę dowiedzieć się więcej

Narodowa Debata o Rodzinie

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zorganizowało w 27 września Narodową Debatę o Rodzinie. Podczas spotkania jednym z prelegentów był dr Szymon Grzelak, który zwrócił główną uwagę na fakt, że młodzież powinna być jednym z priorytetów polityki rodzinnej. Postulował o współpracę w ramach strategii Fundacji Mamy i Taty: ” Odbudowa Rodziny, powołania Rady do spraw Rodziny w Ministerstwie Rodziny. Zaproponował także podejście zintegrowane i siedem dźwigni skutecznej polityki młodzieżowej jako fundament polityki młodzieżowej w ramach polityki rodzinnej.

Tutaj znajdziesz link do wystąpienia

Kolejne szkolenie za nami

Dobry trener to ten, który nieustannie dokształca się. To z tego powodu realizatorzy programu profilaktyki zintegrowanej „Archipelag Skarbów” spotykają się zawsze na początku roku szkolnego, by w ciągu 3 dni chłonąć jak najwięcej wiedzy, którą będą dzielić się z uczestnikami warsztatów prowadzonych w ciągu najbliższych 10 miesięcy w całej Polsce. Tym razem grupa ponad 50 trenerów spotkała się w Józefowie nieopodal Warszawy. Cisza i spokój dalekiego zgiełku stolicy pozwoliły nie tylko skupić się na poszerzaniu wiedzy intelektualnej, ale także na chłonięciu czystego powietrza i nabraniu sił do całorocznej pracy z młodzieżą, ich rodzicami i nauczycielami.

Chcę dowiedzieć się więcej

Kongres Rodzin w Budapeszcie

Jesteśmy pełni wrażeń. Światowy Kongres Rodzin 2017, który odbywał się w Budapeszcie, był dużym wydarzeniem. A raczej było to aż kilka dużych, międzynarodowych spotkań jednocześnie, które promowały m. in. wychowanie oparte o model profilaktyki zintegrowanej. W spotkaniu brało udział wielu polityków, pracowników administracji rządowej i liderów organizacji rodzinnych z całego świata. W sumie ok. 1000 osób. A między nimi, wśród prelegentów znalazł się dr Szymon Grzelak z Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej.

Chcę dowiedzieć się więcej



Kocham i wymagam

Kocham i wymagam – jak reagować na zagrożenia wśród dzieci i młodzieży?- pod takim hasłem odbywała się konferencja naukowa zorganizowana przez Fundację Ostoja przy współpracy i wsparciu finansowym Miasta Nowego Sącza w ramach zadania publicznego Mądrze kochać - odpowiedzialnie wychowywać.

Chcę dowiedzieć się więcej



Tym razem Zamość

Konferencja szkoleniowa Młodzież - Rodzina - Szkoła – Samorząd odbyła się w środę, 26 kwietnia w Zamościu. W programie spotkania mowa była m.in. siedmiu dźwigniach w oparciu o „Vademecum skutecznej profilaktyki młodzieży problemów młodzieży”. Nie zabrakło także czasu na wymianę doświadczeń z dotychczasowej współpracy ze szkołami i Miastem Zamość w ramach projektu Archipelag Skarbów.

Chcę dowiedzieć się więcej



Kongres Nauczycieli WDŻwR

Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli „WOM” w Częstochowie organizował w dn. 23-24 kwietnia VIII Ogólnopolski Kongres Nauczycieli Wychowania do Życia w Rodzinie. Jednym z prelegentów podczas dwudniowego spotkania był dr Szymon Grzelak z Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej.



Od Paryża aż po …?

Kilkuosobowa grupa Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej gościła ostatnio w Paryżu na zaproszenie organizacji prorodzinnych pracujących z młodzieżą. W trakcie spotkań z liderami z różnych krajów (Francja, Kanada, Niemcy, Portugalia, Holandia, Rumunia, Ukraina, Luksemburg, Litwa), przedstawiony został program Archipelag Skarbów, wyniki badań nad polską młodzieżą oraz Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki. Wizyta miała na celu wymianę doświadczeń.

Pobyt w Paryżu to nie jedyny tegoroczny zagraniczny wyjazd. W lutym reprezentacja IPZN w tym samym celu odwiedziła Petersburg, a jeszcze w marcu podobna wizyta ma się odbyć we Włoszech.



IPZIN o skutecznej polityce młodzieżowej w Sejmie RP

W ramach otwartego posiedzenia Parlamentarnego Zespołu na rzecz Polityki i Kultury Prorodzinnej w temacie „Polityki prorodzinnej samorządu” dr Szymon Grzelak, prezes IPZIN, wygłosił wykład „Siedem dźwigni skutecznej polityki młodzieżowej jako element polityki rodzinnej samorządu”. W posiedzeniu, które odbyło się 7 grudnia 2016r., wzięło udział około 100 przedstawicieli samorządów z całej Polski.

Chcę dowiedzieć się więcej



Film po angielsku o programie profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów

W ramach rozpoczętej współpracy międzynarodowej Instytut Profilaktyki Zintegrowanej przygotował krótki materiał filmowy przedstawiający program profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów, nad którym nadzór sprawuje IPZIN. Zachęcamy do zapoznania się z tym 5-minutowym materiałem.

Chcę dowiedzieć się więcej



Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki na konferencji Urzędu Miasta Wrocław

Dwa wykłady i warsztat podczas V. Konferencji szkoleniowej dla koordynatorów ds. promocji zdrowia pt. „Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki jako narzędzie realizacji Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020” zostały przeprowadzone podczas konferencji zorganizowanej przez Wydział Zdrowia Urzędu Miasta Wrocław. W spotkaniu odbywającym się 29 listopada 2016 r. wzięło udział około 200 reprezentantów placówek oświatowych i urzędników podległych miejskiemu wydziałowi zdrowia.

Chcę dowiedzieć się więcej



O siedmiu dźwigniach skutecznej profilaktyki na wojewódzkiej konferencji w Kielcach

Instytut Profilaktyki Zintegrowanej miał okazję zaprezentować po raz pierwszy na ziemi świętokrzyskiej autorską koncepcję siedmiu dźwigni skutecznej profilaktyki zawartą w Vademecum skutecznej profilaktyki.

Chcę dowiedzieć się więcej



10 lat Archipelagu Skarbów

Dodano: 2016.09.08

W tym roku mija 10 lat obecności „Archipelagu Skarbów” w przestrzeni szkolnej. Z tej to racji doroczny zjazd był okazją nie tylko do poszerzania swojej wiedzy, ale także do wielu podsumowań. Oczywiście był też czas na wyznaczanie nowych kierunków i to nie tylko na rozpoczynający się rok szkolny 2016/2017.



Międzynarodowe warsztaty o miłości i seksualności w Krakowie

Miłość i seksualność – jak w dzisiejszych czasach prowadzić młodzież w drodze ku szczęśliwemu małżeństwu i rodzinie – taki tytuł nosiły międzynarodowe warsztaty, które przeprowadziliśmy w ramach cyklu wykładów przy okazji Światowych Dni Młodzieży w Krakowie. Kilkugodzinne spotkanie, prowadzone w całości w języku angielskim, odbyło się we wtorek, 26 lipca w Kampusie AGH w Krakowie.

Chcę dowiedzieć się więcej



W Łodzi co najmniej do 2018 r.

Dodano: 2016.06.15

Instytut Profilaktyki Zintegrowanej wygrał dwa wieloletnie konkursy, ogłoszone przez Urząd Miasta Łodzi: - w zakresie Miejskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych; - w ramach zadania „Profilaktyka ciąż wśród nastolatek, chorób przenoszonych drogą płciową, w tym profilaktyka HIV”. W przypadku obu konkursów oferty Instytutu zostały ocenione najwyżej i zajęły pierwsze miejsca na listach rankingowych.


Chcę dowiedzieć się więcej



O młodzieży pozytywnie i wbrew stereotypom

Dodano: 2016.06.15

Praktyka pokazuje, że podejście zintegrowane do profilaktyki potrafi łączyć. Bo oto niektórzy politycy poprzedniego i obecnego rządu, samorządowcy reprezentujący różne opcje polityczne, a także biskupi potwierdzają, że dzięki połączeniu sił można zdziałać wiele dobrego względem młodzieży.


Chcę dowiedzieć się więcej



Unikaj nałogu metodą dialogu

Dodano: 2016.05.29

Konferencja na temat wychowania i profilaktyki pt. „Style wychowawcze a samodyscyplina dziecka” odbyła się 17 maja 2016 w Nowym Sączu. Wśród prelegentów obecni byli trenerzy programu profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów, którzy mówili o skuteczności programów nie tylko w odniesieniu do uczniów, ale również do całego środowiska szkolnego i rodzinnego.

Spotkanie zorganizowane zostało przez Fundację Ostoja w ramach projektu: UNIKAJ NAŁOGU METODĄ DIALOGU przy wsparciu finansowym Urzędu Miasta i firmy Qgraf. Patronat honorowy nad wydarzeniem objął prezydent miasta Nowego Sącza.


Chcę dowiedzieć się więcej



O demografii razem z IPZINem w Kancelarii Prezydenta

Dodano: 2016.03.15

„Polityka młodzieżowa, a problemy demograficzne . Wyniki badań i rekomendacje” – tak brzmiał tytuł wystąpienia dr Szymona Grzelaka na Debacie zorganizowanej przez Biuro Dialogu i Inicjatyw Społecznych przy Kancelarii Prezydenta RP. W trakcie spotkania można było zapoznać się z najnowszymi obliczeniami z badań Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej dotyczącymi spraw demograficznych.


Chcę dowiedzieć się więcej



Rozwój młodzieży w centrum uwagi samorządowców Podkarpacia

Dodano: 2016.03.15

W dniu 7 marca, w Sali Kolumnowej Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie odbyła się konferencja pt.: Młodzież – Rodzina – Samorząd. Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki jako podstawa lokalnej strategii wspierania rozwoju młodzieży. Organizatorem i gospodarzem konferencji był Podkarpacki Urząd Wojewódzki przy współpracy z Marszałkiem Województwa Podkarpackiego i wsparciu finansowym Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej. Obok Wojewody Podkarpackiego honorowego patronatu udzielił konferencji Bp Jan Wątroba, Ordynariusz Diecezji Rzeszowskiej oraz pani poseł na Sejm RP Halina Szydełko.


Chcę dowiedzieć się więcej



O przemocy w szkole

Dodano: 2016.02.27

Przemoc w szkole to zawsze gorący temat. O tym zjawisku w telewizji Salve TV opowiada Barbara Paź, m.in. współtwórczyni u jego początków programu „Archipelag Skarbów””.


Cały program obejrzyj tutaj



Vademecum jako program działania

Dodano: 2016.02.09

O Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży po raz kolejny przeczytać możemy w najnowszym, styczniowym numerze „Świata Problemów”. Ty razem ukazane jest ono jako propozycja strategii opartej na odważnej, ale bardzo racjonalnej wizji, która może nadać ponadsektorową spójność działaniom państwa, samorządów, szkół i wszystkich innych podmiotów realizujących zadania z obszaru wychowania i profilaktyki. Cały tekst można przeczytać w wersji papierowej pisma.


Więcej o Świecie Problemów czytaj tutaj...



Vademecum skutecznej profilaktyki w Łodzi

Dodano: 2015.12.05

27 listopada Wydział Edukacji Urzędu Miasta w Łodzi we współpracy z Młodzieżowym Ośrodkiem Socjoterapii zainaugurował cykl konferencyjno-szkoleniowy dla dyrektorów gimnazjów pt. „Profilaktyka jako inwestycja”. Konferencję inauguracyjną otwierał 1,5 godzinny wykład dr Szymona Grzelaka „Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki jako płaszczyzna budowania całościowej strategii działań profilaktycznych przez samorząd, szkoły i innych partnerów społecznych”.


Chcę dowiedzieć się więcej



O Vademecum skutecznej profilaktyki w KPRM w Warszawie

Dodano: 2015.10.12

W dniu 8 października 2015 r. w Warszawie w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów odbyło się międzyresortowe spotkanie poświęcone profilaktyce problemów młodzieży i przedstawieniu rekomendacji z badań naukowych zawartych w Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży – publikacji powstałej w wyniku współpracy Ośrodka Rozwoju Edukacji i Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej. Dr Szymon Grzelak wygłosił wykład pn. Skuteczność i spójność zarządzania profilaktyką problemową w oparciu o „Siedem dźwigni skutecznej profilaktyki” - prezentacja wniosków z w/w raportu badawczego.


Chcę dowiedzieć się więcej



Vademecum już jest

Dodano: 2015.06.24

Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży zostało opracowane przez zespół Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej i wydane we wrześniu 2015 przez Ośrodek Rozwoju Edukacji (w ramach projektu EFS).

Publikacja podsumowuje doświadczenia wielu lat pracy pozytywnej jego autorów. Ma znaczenie strategiczne dla tworzenia fundamentów spójnego programu działania w obszarze wychowania i profilaktyki, które oparte są na badaniach naukowych, wartościach i doświadczeniach praktycznych. Vademecum jest napisane językiem zrozumiałym i stanowi formę hybrydy pomiędzy raportem naukowym, a przewodnikiem praktycznym.


Chcę dowiedzieć się więcej



Zjechali się z całej Polski

Dodano: 2015.09.15

W pierwszy weekend września już od wielu lat instruktorzy i trenerzy programu profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów® spotykają się na swoim dorocznym Zjeździe, podczas którego omawiają najważniejsze sprawy dotyczące zarówno najnowszych nurtów profilaktyki i wychowania, metod pracy, jak i samego programu i jego ewaluacji. W trakcie Zjazdu nie zabrakło także momentów na wymianę własnych doświadczeń i wspólne planowanie przyszłości.



W świecie dobra i piękna

„W świecie dobra i piękna” ­ pod takim tytułem pojawił się kolejny tekst na temat literatury jako formy profilaktyki oraz skutecznych form pracy z młodzieżą mających na celu zapobieżenie zachowaniom ryzykownym podejmowanym przez młodzież. Z Agnieszką i Szymonem Grzelakami na łamach „Wychowawcy” rozmawia Jolanta Tęcza­-Ćwierz.

Tutaj znajduje się czerwcowy numer „Wychowawcy”



Blask Corredo

Dodano: 2015.06.17

Koniec roku szkolnego i zbliżające się wakacje, to dobry czas na pomyślenie o wartościowych książkach, które można dać w prezencie nastoletniemu dziecku lub wręczyć gimnazjalistce w formie nagrody szkolnej. Jedną z propozycji mogą być książki z serii Blask Corredo, które wykorzystywane są także jako nagrody za aktywny udział w zajęciach programu profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów®.

Chcę dowiedzieć się więcej



IPZin razem z rodziną i społeczeństwem

Dodano: 2015.05.04

Instytut Profilaktyki Zintegrowanej po raz kolejny wystąpił w polskim Sejmie. Tym razem na konferencji: „Rodzina i społeczeństwo. Razem na rzecz małżeństwa i rodziny”. Spotkanie pod patronatem Marszałek Sejmu, Elżbiety Radziszewskiej odbywało się w piątek, 17 kwietnia 2015 r. Z ramienia IPZ wystąpił dr Szymon Grzelak. Swoją prezentację oparł o badania Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej oraz o raport Ośrodka Rozwoju Edukacji.

Zobacz retransmisję



Instytut Badań Edukacyjnych

Dodano: 2015.04.20

„Miejsce edukacji psychoseksualnej w działaniach szkoły na rzecz zdrowia” - taki temat miało seminarium przygotowywane przez Zespół Dydaktyk Szczegółowych Instytutu Badań Edukacyjnych, a odbywające się w czwartek, 9 kwietnia 2015 r. Jeden z wykładów wygłosił dr Szymon Grzelak. Prelegent z Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej podjął refleksję na temat „Ryzykowne zachowania seksualne i seksualizacja w kontekście innych problemów młodzieży. Wykład na podstawie raportu z badań „Problemy młodzieży a pozytywny potencjał społeczności lokalnej” opracowanego na zlecenie ORE.



Wydział Wychowania i Profilaktyki Ośrodka Rozwoju Edukacji zaprasza

Dodano: 2015.04.09

W dniach 23-24 marca 2015 r. w Warszawie odbyła się konferencja nt. „Promocja zdrowia i profilaktyka – inwestycją w kapitał społeczny”, organizowana w ramach projektu systemowego Doskonalenie strategii zarządzania oświatą na poziomie regionalnym i lokalnymi II etap we współpracy z Wydziałem Wychowania i Profilaktyki Ośrodka Rozwoju Edukacji. W drugim dniu konferencji jeden z wykładów miał dr Szymon Grzelak z Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej. W swoim wystąpieniu prezentował on wyniki badań ukazujących problemy młodzieży w stosunku do pozytywnego potencjału społeczności lokalnej. Zastanawiał się także jak skutecznie zarządzać profilaktyką.

Chcę dowiedzieć się więcej



Więź wychowawcza chroni przed patologią

Dodano: 2015.03.30

W Małopolskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Nowym Sączu odbyła się konferencja nt. „Więź wychowawcza chroni przed patologią”. W spotkaniu wzięło udział ponad 100 nauczycieli, rodziców, pedagogów, przedstawicieli władz Małopolski, a także gości z Litwy i Hiszpanii. Wśród prelegentów znalazł się dr Szymon Grzelak z Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej oraz mgr Halina Czerwińska, certyfikowany trener programu profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów®.

Chcę dowiedzieć się więcej



Seria „Blask Corredo” ma ciąg dalszy

Dodano: 2015.03.10

Na półkach księgarń można już znaleźć trzeci tom książki z serii Blask Corredo. Nosi on tytuł Ścieżki Avenidów. To m.in. tę publikację ukazywano w artykule opublikowanym w listopadowym numerze Świata Problemów, kiedy pisano o literaturze wspierającej profilaktykę. Jednym z patronów książki jest program profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów®.

Chcę dowiedzieć się więcej



Zdobywali certyfikaty prawdziwego mężczyzny

Dodano: 2015.01.28

W sali Regionalnego Ośrodka Kultury „Mazury Garbate” w Olecku odbyła się konferencja interaktywna z udziałem młodzieży szkół ponadgimnazjalnych pt. „Rola mężczyzny w budowaniu kultury miłości”. Spotkanie z młodymi ludźmi prowadził Paweł Lewicki, psycholog rodzinny, trener programu Archipelag Skarbów®.

Chcę dowiedzieć się więcej



No i znowu się szkolą

Dodano: 2015.01.15

W ostatnich dniach odbyło się kolejne szkolenie teoretyczne dla prowadzących program profilaktyki zintegrowanej Archipelag Skarbów®. Spotkanie adresowane było zarówno do trenerów, którzy są w trakcie głównego szkolenia trenerskiego, jak też do tych bardziej doświadczonych, którzy ugruntowywali swoją wiedzę.

Chcę dowiedzieć się więcej



Badania IPZin cytuje Gazeta Wyborcza

Dodano: 2014.12.22

Sejm na jednym z najbliższych przedświątecznych posiedzeń prawdopodobnie podejmie uchwałę w sprawie ograniczenia dostępu do pornografii w internecie. Temat ten w szczegółowy sposób opisuje „Gazeta Wyborcza”, w której wspomniany artykuł rozpoczyna się od zacytowania badań przeprowadzonych przez Instytut Profilaktyki Zintegrowanej.

Chcę dowiedzieć się więcej



Wykład w Instytucie Badań Edukacyjnych

Dodano: 2014.12.22

Instytut Badań Edukacyjnych zorganizował w czwartek, 11 grudnia 2014 r. seminarium zatytułowane: „Miejsce edukacji psychoseksualnej w działaniach szkoły na rzecz zdrowia. Szkolne programy profilaktyczne - prezentacja dobrych praktyk”. Głównym punktem programu był wykład dr Szymona Grzelaka pt. “Mechanizmy akceptacji społecznej i skuteczności profilaktycznej programu Archipelag Skarbów®”.

Chcę dowiedzieć się więcej



Literatura piękna za pan brat z profilaktyką

Dodano: 2014.12.10

„W dobrej książce dla młodzieży, która wspiera wychowanie i profilaktykę, nie musi być dydaktyzmu. Wystarczy, aby pozytywni bohaterowie mieli zasady, aby walczyli o dobro w życiu swoim i innych. Wystarczy, aby świat przedstawiony w książce nie był światem toksycznym – pełnym deprawacji, seksualizujących scen czy opisów okrucieństwa. I to wcale nie znaczy, że bohaterowie muszą być jednowymiarowi, a akcja nudna i banalna. W sumie można powiedzieć, że we współczesnej kulturze to właśnie przemoc i seks stały się banalne, a epatowanie przełamywaniem kolejnych tabu staje się coraz bardziej powtarzalne i nudne” –do takich wniosków dochodzi na łamach najnowszego numeru „Świata Problemów” dr Szymon Grzelak.

Chcę dowiedzieć się więcej



Wcześniejsze aktualności

Zapraszamy do zapoznania się z aktualnościami z poprzednich lat.

Aktualności:
- z roku 2014,
- z roku 2013,
- z roku 2012,
- z roku 2011,
- z roku 2010 i wcześniejsze.

Nasza strona, jak kaźda inna, korzysta z plików COOKIE.
Wykorzystujemy je głównie do tworzenia statystyk oglądalności strony.
Korzystając z tej strony zgadzasz się na wykorzystywanie przez nas plików COOKIE.