W ostatnich latach coraz powszechniejsze staje się dążenie do zintegrowanego myślenia o profilaktyce problemów młodzieży. W odpowiedzi na zapotrzebowanie psychologów, pedagogów, wychowawców i nauczycieli autor modelu profilaktyki zintegrowanej, dr Szymon Grzelak, opracował program miejskiej konferencji profilaktycznej, który w różnych wariantach został z powodzeniem wypróbowany w szeregu polskich miast (m.in. w Krakowie, Poznaniu, Zabrzu, Radomiu, Tarnowie, Białymstoku). Elementy tego programu wykorzystane zostały w szeregu innych miejskich konferencji (Warszawa, Nowy Sącz, Bydgoszcz, Chorzów).

Przedstawiony poniżej program może być realizowany w identycznej formie lub, jeśli ramy czasowe pozwalają, z rozszerzeniem o dodatkowego prelegenta lub wątek. Konferencja stanowi sprawdzony sposób inicjacji współpracy w zakresie profilaktyki ze szkołami, władzami miasta i innymi podmiotami.

• Model profilaktyki zintegrowanej i jego praktyczne zastosowania w profilaktyce problemów młodzieży.
• Model profilaktyki zintegrowanej jako forma połączenia skutecznej profilaktyki uzależnień z profilaktyką przemocy i ryzykownych zachowań seksualnych młodzieży.

• Przedstawiciele władz samorządowych i stosownych wydziałów Urzędu Miasta,
• Pracownicy oświaty: dyrektorzy szkół, psychologowie i pedagogowie, wychowawcy i nauczyciele,
• Pracownicy służby zdrowia,
• Pracownicy socjalni,
• Przedstawiciele zainteresowanych organizacji pozarządowych, organizacji młodzieżowych i organizacji religijnych,
• Rodzice i studenci.

• Upowszechnienie wiedzy na temat modelu profilaktyki zintegrowanej dającego możliwość prowadzenia skutecznej profilaktyki różnych problemów i zachowań ryzykownych młodzieży jednocześnie (korzystanie z alkoholu, narkotyków i dopalaczy, przemoc rówieśnicza, ciąże nastolatek, choroby przenoszone drogą płciową, depresje nastolatków, itp.)
• Popularyzacja programu profilaktyki zintegrowanej „Archipelag Skarbów”
• Przedstawienie możliwości wdrożenia proponowanych rozwiązań w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych miasta oraz możliwości szkolenia i organizacji wolontariatu młodzieży szkolnej i studenckiej na rzecz promocji zdrowego stylu życia.

Wykłady są oparte o specjalnie przygotowane i nieustannie modyfikowane prezentacje multimedialne. Zawierają także elementy dialogu z uczestnikami, dzięki czemu – mimo dość długiego czasu trwania – utrzymana jest uwaga uczestników.

• Wykład 1: Model profilaktyki zintegrowanej jako forma połączenia skutecznej profilaktyki uzależnień z profilaktyką przemocy i ryzykownych zachowań seksualnych młodzieży (45 min – 1h).

W ramach wykładu omówione są podstawy teoretyczne i empiryczne modelu, jego założenia oraz metodyka. Przedstawiona jest propozycja współpracy w ramach nowo tworzonego Klubu Profilaktyki Zintegrowanej, którego członkami mogą być szkoły, gminy, fundacje i inne instytucje, które chcą się opierać w swojej pracy na proponowanym w modelu podejściu do profilaktyki problemów młodzieży.

• Wykład 2: Program „Archipelag Skarbów” jako skuteczne i wszechstronne narzędzie profilaktyki zintegrowanej – przegląd treści, metodyki i wyników badań ewaluacyjnych (1h 15min – 1,5h).

W ramach wykładu omówione są cele, treści i metodyka programu. Przedstawione są wyniki kontrolowanych badań ewaluacyjnych nad skutecznością programu oraz opinie młodzież i nauczycieli. Wykorzystane są obszerne fragmenty prezentacji dla młodzieży, które pozwalają poczuć klimat pracy profilaktycznej opartej na dynamice dużej grupy. Omówione są elementy dodatkowe, o które można rozszerzyć program Archipelag Skarbów, obejmujące diagnozę problemów młodzieży (badania ankietowe zwieńczone raportem), konspekty dla wychowawców i nauczycieli umożliwiające pogłębienie efektów programu oraz koncepcję Wolontariatu Archipelagu Skarbów zrzeszającego młodzież chcącą promować wśród rówieśników zdrowy styl życia.

• Aby konferencją miała odpowiednią rangę, powinna być otwarta przez piastującego wysoką funkcję przedstawiciela władz lokalnych, który jednocześnie jest zaangażowany w sprawy wychowania. Najlepsze wykorzystanie efektów konferencji jest w tych miastach, gdzie taki przedstawiciel władz samorządowych lub urzędu miasta uczestniczy w całej konferencji.
• Ważny jest czas na pytania uczestników, dyskusję i wstępne sygnały co do zainteresowania współpracą. Nie jest dobrze nadmiernie rozbudowywać program konferencji, gdyż powoduje to pośpiech, zmniejsza zaangażowanie uczestników i szansę na przełożenie konferencji na konkretną propozycję dla młodzieży, szkół i miasta.
• Materiały konferencyjne: książka naukowa dr Szymona Grzelaka Profilaktyka ryzykownych zachowań seksualnych młodzieży. Aktualny stan badań na świecie i w Polsce. ¹⁾ (Wyd. II rozszerzone, Wydawnictwo Rubikon, Kraków 2009). W książce tej znajduje się pierwszy pełny opis modelu profilaktyki zintegrowanej (cały osobny rozdział) oraz m.in. obszerny rozdział opisujący program Archipelag Skarbów i wyniki badań nad jego skutecznością. Dodatkowo książka jest źródłem wiedzy o skutecznych metodach wychowania i profilaktyki w dziedzinie seksualności (w szerszym kontekście profilaktyki problemów młodzieży).

Książka może stanowić dogodny materiał konferencyjny dla wszystkich lub dla wybranych uczestników. Jeśli nie ma takiej możliwości, należy stworzyć okazję jej zakupu w trakcie konferencji (książki może przywieźć wykładowca, wystarczy więc zorganizować stoisko i osobę, która się nim zaopiekuje).

• Przygotowanie i przeprowadzenie wykładów: 1250zł.
• Koszt dojazdu samochodem z Kobyłki za Warszawą (wg. standardowych stawek kilometrowych za delegacje).
• Koszt książki proponowanej jako materiał dla uczestników: 49zł/egz. [Można przeznaczyć egzemplarz książki dla każdego uczestnika lub np. po jednym na instytucję - licząc jako instytucje szkoły, organizacje pozarządowe oraz osobno poszczególne wydziały Urzędu Miasta – zdrowia, oświaty, pomocy społecznej]..
• Po stronie zapraszających jest też zapewnienie i pokrycie kosztów 1-2 noclegów (w zależności od odległości i pory zakończenia).

Jeśli jest taka potrzeba po stronie zapraszających, a możliwości czasowe po stronie wykładowcy, można rozważyć organizację osobnego, wieczornego wykładu.

Może to być wykład dla rodziców pt. „Dziki ojciec”, czyli jak wychować dzieci odporne na złe wpływy oparty o książkę „Dziki ojciec” (Wydawnictwo „W drodze”, Poznań 2009) i omawiający na przykładach istotę strategii pozytywnych inicjacji. Drugą możliwość stanowi spotkanie dla młodzieży w wieku studenckim pt. „Wielka miłość i seks” o treści nawiązującej do płyty o tym samym tytule (Wydawnictwo Rhetos, Warszawa 2011). Koszt takich dodatkowych wykładów jest do uzgodnienia w zależności od tematu i czasu trwania.

dr Szymon Grzelak
Wiceprezes Zarządu Fundacji Homo Homini im. K. de Foucauld